Hoe Groninger Kerken omgaat met groen op kerkhoven

Wie over een Gronings kerkhof wandelt, ziet veel meer dan alleen historische grafstenen en oude kerken. De karakteristieke bomen, het gras, de bloemen en de dieren maken deze plekken tot waardevolle stukjes natuur én cultureel erfgoed. Met ruim zestig kerkhoven in bezit voelt Groninger Kerken zich verantwoordelijk voor beide. We willen deze bijzondere plekken bewaren voor toekomstige generaties, met respect voor hun geschiedenis én oog voor de natuur.

Groninger Kerken laat de bomen op haar kerkhoven systematisch inspecteren door middel van Visual Tree Assessments (VTA). Dit wordt gedaan door gecertificeerde en onafhankelijke boominspecteurs. De adviezen die voortvloeien uit de inspecties volgen wij op. Hiermee voldoen wij aan de zorgplicht die geldt voor eigenaren van bomen. Dat neemt niet weg dat er toch wel eens iets mis kan gaan, bijvoorbeeld tijdens een zware storm. Dan is er sprake van overmacht.

Alleen wanneer uit de VTA-inspectie blijkt dat bomen ziek of dood zijn of wanneer ze een groot veiligheidsrisico vormen voor de omgeving worden ze verwijderd. Soms kan ook worden besloten de boom te laten staan wanneer deze op een plek staat waar hij geen gevaar voor de omgeving vormt. Ze bieden zo een mooi onderkomen voor insecten, vogels, eekhoorns, etc. Dit draagt bij aan de verhoging van de biodiversiteit. Gezonde bomen blijven altijd staan en worden regelmatig gesnoeid. Tegenwoordig legt de vergunningverlener vaak een herplantplicht op voor te kappen bomen. Dit past bij ons beleid van verduurzamen.

Indien mogelijk proberen wij overlast door bomen te beperken. Overlast door bladafval, groene aanslag, de plakkerige substantie die luizen in bijvoorbeeld lindebomen afscheiden en kleine takken die de bomen verliezen zijn geen redenen om bomen te verwijderen. Hoe vervelend deze overlast ook kan zijn, dit hoort bij bomen. Ook verwijderen wij geen bomen ten behoeve van de opbrengst van zonnepanelen.

Een kerkhof is iets anders dan een begraafplaats waar nog actief wordt begraven. Op veel van onze historische kerkhoven krijgt de natuur daarom meer ruimte. Vooral buiten de dorpskernen maaien we het gras niet altijd kort. Dit ecologische maaibeheer zorgt ervoor dat bloemen, insecten en andere dieren meer kansen krijgen. Een kerkhof hoeft dan ook niet overal strak en onkruidvrij te zijn om goed onderhouden te zijn. Onkruid bestrijden we bovendien zonder gebruik van chemische middelen.

Ook op onze kerkhoven krijgen we te maken met invasieve plantensoorten, zoals de reuzenberenklauw en de Japanse duizendknoop. Deze planten groeien snel en verdringen inheemse soorten. De bestrijding ervan vraagt veel geduld. Zo behandelen we planten met hete stoom of maaien we ze langdurig en zeer kort, zodat ze uiteindelijk uitgeput raken. Omdat veel kerkhoven archeologisch beschermd zijn, kunnen we de bodem vaak niet diep verstoren. Dat maakt de aanpak extra uitdagend.

De verantwoordelijkheid voor het onderhoud van individuele graven ligt in principe bij de nabestaanden. Bij veel eeuwenoude graven zijn die echter niet meer bekend. Wanneer verval een bedreiging vormt voor het funerair erfgoed, probeert Groninger Kerken financiering te vinden voor restauratie. Voordat we daarmee beginnen, plaatsen we eerst gedurende een jaar informatiebordjes bij de betreffende graven om eventuele nabestaanden de gelegenheid te geven zich te melden. Restauraties worden uitgevoerd door gespecialiseerde vakmensen die zorgvuldig omgaan met het historische materiaal.

Op veel kerkhoven zetten vrijwilligers zich met veel enthousiasme in voor klein onderhoud, zoals het opnieuw zichtbaar maken van letters en symbolen op grafstenen. Daar zijn we ontzettend blij mee. Wel vragen we om voorzichtig te werk te gaan. Staalborstels en chemische schoonmaakmiddelen zijn niet toegestaan, omdat ze onherstelbare schade kunnen veroorzaken. Ook korstmossen verdienen bescherming. Ze vormen een waardevol onderdeel van de biodiversiteit en sommige soorten zijn zelfs beschermd. Daarom mag bij het zwarten van letters alleen de voorkant van een staande grafsteen voorzichtig worden schoongemaakt. De achterkant blijft ongemoeid, zodat de aanwezige korstmossen behouden blijven.

Ondanks alle zorg en aandacht kan er altijd iets gebeuren. Een afgebroken tak, een beschadigde grafsteen of een ander mankement kan ons ontgaan. Ziet u iets dat aandacht nodig heeft? Laat het ons gerust weten. Bij urgente situaties ondernemen we zo snel mogelijk actie. Minder dringende meldingen nemen we mee in het reguliere onderhoud. Zo zorgen we er samen voor dat de kerkhoven van Groninger Kerken niet alleen mooie historische plekken blijven, maar ook groene en levendige landschappen waar natuur en erfgoed hand in hand gaan.