Verhalen Groninger kerken

De geschiedenis van de Groninger kerken bestaat niet alleen uit jaartallen, bouwstijlen en orgels. Elke kerk vertelt zijn eigen verhaal, over stenen duivels, hostiewonderen, onthoofde heilige of beenderen die in de kerkmuur werden gemetseld. Dit zijn niet alleen spannende verhalen, maar ze laten ook zien hoe rijk de historie is van het Groningerland. En ze plaatsen de kerk in de loop van de geschiedenis.

Moord in de kerk is de ultieme ontwijding van een heilige plek. Het gebeurde in Westeremden

Als in een horror- of misdaadfilm de held op de vlucht voor de boeman in een kerk terechtkomt, lijkt de redding nabij. Filmmakers lijken hier impliciet in te spelen op de oude notie dat een kerk een heilige en daarom veilige plaats is. Een kerk geldt immers als het huis van God, waar men zich veilig kan voelen. Iemand zal het daarom wel uit zijn hoofd laten om uitgerekend daar een wandaad te begaan: in een kerk kán eigenlijk niet iets ergs gebeuren, het zou in ieder geval niet moeten mogen.

Moord op Thomas à Beckett
Meest bekend vanuit de historie als het gaat om moord en doodslag in een kerk is de dood van Thomas à Beckett. Hij was in de twaalfde eeuw aartsbisschop van Canterbury en leefde vanuit die machtige positie voortdurend in conflict met de Engelse koning Hendrik II. Vier ridders en een bediende die hun trouw aan de koning wilden bewijzen, togen daarom op 29 december 1170 naar Canterbury met als doel het pleit definitief te beslechten. Beckett vluchtte daarop zijn eigen kerk in – de nog steeds beroemde kathe-draal van Canterbury – waar op dat moment een dienst gaande was. Het mocht niet baten: de ridders achterhaalden hem bij het altaar, hakten met hun zwaarden op hem in en verbrijzelden uiteindelijk zijn schedel. ‘En het bloed, dat wit zag van de hersenen, en de hersenen niet minder door bloed roodgekleurd, kleurden de vloer van de kathedraal’, meldt een oud geschiedenisboek. Een schok ging door middeleeuws Europa.

Schieringers en Vetkopers
Middeleeuwse illustratie van de moord op Thomas a BeckettUiteraard op een ander niveau dan dat waarop het drama rondom de bisschop van Canterbury zich afspeelde, was ook de doodslag van Hayo Wibbens in 1398 in het Groningse Westeremden, politiek gemotiveerd. Het was een uitvloeisel van de strijd om macht en invloed tussen de Schieringers en de Vetkopers. Opvallend is dat de kern van deze twist oorspronkelijk gelegen is in een confrontatie tussen twee kloosterordes, de cisterciënzers en de norbertijnen. De benaming ‘Schieringers’ komt van ‘schiere monniken’, de bijnaam van de cisterciënzers die een grijze (‘schiere’) pij droegen. ‘Vetkopers’ refereert eraan dat de norber-tijnen vee hielden voor het vlees, zij deden aan ‘vetweiden’. Op de achtergrond speelden de graven van Holland en Oost-Friesland mee.

Nadat de Schieringer Eppo van Nittersum uit Stedum met zijn manschappen, de Vetkoper Hayo Wibbens uit Westeremden eerst uit de kerk de nabij gelegen pastorieboerderij - de ‘weem' - in had gejaagd, stak hij deze vervolgens in brand om hem uit te roken. Dat lukte, "alsoo liep Hajo Wibena wederom in de kercke alwaer hij dan voor het hooge altaer is gegreepen ende doodt geslagen", berichten de oude kronieken. (HJvD), geredigeerd: Josée Paauw

Zie verder
Westeremden: Andreaskerk
Kerkensite: kerkwesteremden.nl/