Verhalen Groninger kerken

De geschiedenis van de Groninger kerken bestaat niet alleen uit jaartallen, bouwstijlen en orgels. Elke kerk vertelt zijn eigen verhaal, over stenen duivels, hostiewonderen, onthoofde heilige of beenderen die in de kerkmuur werden gemetseld. Dit zijn niet alleen spannende verhalen, maar ze laten ook zien hoe rijk de historie is van het Groningerland. En ze plaatsen de kerk in de loop van de geschiedenis.

De twaalf eiken

Op 21 april 2011 werden op het oude kerkhofterrein bij de kerk van Eenrum 12 jonge wintereiken geplant. Zij vervangen evenzoveel rode beukenbomen die aan het eind van hun bijna 150-jarige bestaan dermate door zwammen waren aangetast, dat ze in 2009 gekapt moesten worden. Deze boomgroep werd ook wel ‘De Twaalf Apostelen’ genoemd.

Eik als Apostel
Deze benaming wordt regelmatig gebruikt voor boomgroepen bestaande uit 12 bomen die in een cirkel of anderszins dicht bij elkaar staan. Het begrip De eikverwijst naar de 12 leerlingen van Christus die soms zelf ook ‘aanwezig’ is in de vorm van een dertiende boom die dan bijvoorbeeld in het midden van de groep staat. Sommige groepen zijn spontaan zo gegroeid, al dan niet voortgekomen uit een enkele oerstam, andere zijn bewust zo geplant. Ze stonden en staan niet alleen bij kerken, maar ook in bossen en parktuinen. Er zijn er nog diverse te zien, in Nederland en ook in Noord-Duitsland en Engeland. Vaak zijn ze niet meer volledig, dikwijls zijn in de loop der tijd een of meer bomen aan ziekten, ouderdom en dergelijke bezweken. Een groep kan verschillende boomsoorten bevatten.

Heidense boom
De eik is vooral een boom van het heidendom, en werd in die zin door de kerk vaak gedemoniseerd. Eik is een oud-Germaans woord dat ‘boom’ betekent. In de tijd waarin de Germaanse cultuur bloeide, waren grote delen van Europa nog bedekt met uitgestrekte eikenbossen.Onderkant eik De eik was de verbindende schakel met de oppergod Wodan. Diens zoon verzorgde daarbij het contact: hij liet regelmatig de bliksem in de boom slaan. Dat dit bij de eik relatief vaker schijnt te gebeuren dan bij andere bomen, wordt tegenwoordig simpel verklaard uit het feit dat eiken vaak de hoogste bomen zijn in een bos. Onder de eik werd rechtgesproken, er werden offers gebracht, en de doden werden er begraven.





Het christendom en de kerk hebben de eik vaak bestreden. De missionarissen die het christendom onder de heidenen predikten, hakten de heilige bomen om – die wel duizend jaar oud konden zijn – verbrandden ze of bouwden kerkjes met het hout ervan.

De Mariaboom

EikelsDe kerk koos ook wel voor een andere strategie, namelijk door de eik op te nemen in haar eigen geloofsbeleving: hij werd verbonden aan Maria, de moeder van Christus. Veel aan haar gewijde kerken en kapelletjes verrezen bij een eikenboom. De eik werd de ‘Mariaboom’. En nu is de eik dus ook een ‘apostel’ geworden, op het oude kerkhof bij de kerk van Eenrum. De apostelen waren de eerste zendelingen, de eerste missionarissen. Laatstgenoemden hakten vroeger eiken om, nu zijn eiken juist symbolen voor hen geworden. Is dit een overwinning voor de kerk, die aldus het oude heidense symbool zo heeft ingekapseld dat het nu van haarzelf is geworden? Misschien, maar mogelijk zegt het nog meer over de kracht van de machtige eik: niet alleen kan hij letterlijk zeer lang (over)leven, maar ook in overdrachtelijke zin, doordat hem steeds weer een nieuwe, religieuze betekenis wordt toegekend. (JHvD), geredigeerd: Josée Paauw

Zie verder
Eenrum: Kerk Eenrum
Kerkensite: kerkeenrum.nl/